Samorządy Amsterdamu, Eindhoven, Groningen i Utrechtu zaapelowały do holenderskiego Senatu o odrzucenie przepisów, które miałyby uczynić nielegalny pobyt w kraju przestępstwem. Apel pojawia się tuż przed planowaną na 14 kwietnia debatą nad pakietem nadzwyczajnych ustaw azylowych, w którym znalazł się również ten kontrowersyjny zapis.

Jak poinformowały władze Utrechtu, miasta mają poważne wątpliwości co do tego, czy nowe prawo w ogóle da się skutecznie egzekwować na poziomie lokalnym. Samorządowcy zwracają uwagę zarówno na obciążenie dla gmin i policji, jak i na możliwe skutki społeczne - szczególnie dla dzieci oraz osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, które mogą zostać jeszcze bardziej wypchnięte poza system pomocy publicznej.

Zdaniem władz czterech miast kryminalizacja nieudokumentowanego pobytu może sprawić, że migranci bez prawa pobytu zaczną unikać kontaktu z urzędami, organizacjami pomocowymi i instytucjami wsparcia. W praktyce mogłoby to oznaczać, że część osób z obawy przed konsekwencjami, zrezygnuje z szukania pomocy, nawet w sprawach podstawowych.

Największe obawy dotyczą dzieci. Samorządy ostrzegają, że proponowane przepisy mogą pośrednio ograniczyć im dostęp do edukacji, opieki zdrowotnej oraz wsparcia ze strony służb socjalnych i młodzieżowych. Według lokalnych władz skutki nowego prawa mogłyby więc wykraczać daleko poza samą politykę migracyjną.

Miasta podnoszą również kwestię bezpieczeństwa prawnego osób i organizacji, które pomagają migrantom bez dokumentów. W ich ocenie istnieje realne ryzyko, że taka pomoc mogłaby zostać uznana za wspieranie osoby popełniającej przestępstwo.

Choć projekt ustawy ma zawierać zapis wyłączający współodpowiedzialność w tego typu przypadkach, pojawiają się wątpliwości, czy rozwiązanie to jest wystarczające. Już w sierpniu 2025 roku holenderska Rada Stanu ostrzegała, że taka konstrukcja prawna nie wpisuje się w obecny system prawa karnego. Zdaniem samorządów oznacza to, że ostateczna interpretacja przepisów zostałaby przerzucona na sądy, a taka niepewność prawna „nigdy nie powinna być intencją ustawodawcy”.

Sprzeciw wobec planów rządu narasta także poza samorządami. Już w marcu czołowi przedstawiciele kościołów apelowali do Senatu, by nie wprowadzać karalności nielegalnego pobytu, argumentując, że proponowane przepisy godzą w ludzką godność. Zaniepokojenie wyraziły również dziesiątki innych organizacji, w tym Czerwony Krzyż, kilka inspekcji państwowych oraz holenderska adwokatura.