Deficyty mają sięgać 2 miliardów

Samorządy lokalne w całej Holandii spodziewają się w nadchodzących latach znacznej luki finansowej - prognozowane deficyty w latach 2025-2029 mają łącznie sięgnąć dwóch miliardów euro. Dane te pochodzą z corocznego raportu firmy BDO dotyczącego kondycji finansowej holenderskich gmin.

BDO wskazuje, że sytuacja finansowa samorządów jest nierówna: ponad jedna trzecia gmin planuje utrzymywać stałe nadwyżki, podczas gdy pozostałe łącznie spodziewają się niedoborów sięgających 3,4 miliarda euro.

Holenderskie gminy zakończyły 2024 rok ze wspólną nadwyżką w wysokości dwóch miliardów euro, głównie dzięki jednorazowym wpływom, opóźnionym transferom środków oraz ograniczeniom wydatków, które uniemożliwiły pełną realizację zaplanowanych projektów. 

BDO ostrzega jednak, że podstawowe ryzyka nadal istnieją, szczególnie w obszarze opieki nad młodzieżą, gdzie koszty pozostają jednym z głównych punktów nacisku. Finansowanie ze strony rządu centralnego ma zostać ograniczone od 2028 roku, podczas gdy gminy coraz trudniej radzą sobie z pokrywaniem tych wydatków.

Firma zauważa także, że w wielu budżetach gminnych nie zabezpiecza się wystarczających środków na niezbędne inwestycje w budynki publiczne. BDO ostrzega, że bez interwencji presja finansowa będzie narastać i negatywnie wpłynie na jakość życia mieszkańców. Jednocześnie samorządy muszą mierzyć się z rosnącymi kosztami związanymi z adaptacją do zmian klimatu oraz transformacją energetyczną w kierunku zrównoważonych źródeł energii.

Marc Steehouwer, przewodniczący grupy sektora publicznego w BDO, przestrzega przed bezkrytycznym traktowaniem tych danych. Jak podkreśla, prognozowana nadwyżka nie oznacza automatycznie, że dana gmina znajduje się w dobrej kondycji finansowej.

Różnice między dodatnimi i ujemnymi saldami w dużej mierze odzwierciedlają sposób konstruowania budżetów przez samorządy, które mają w tym zakresie znaczną swobodę. Gminy mogą decydować się na wpisywanie celów oszczędnościowych, korzystanie z rezerw lub odkładanie inwestycji, decyzje te utrudniają jednoznaczną ocenę ich rzeczywistej sytuacji finansowej.

Jego zdaniem zbliżające się wybory samorządowe w marcu stanowią okazję do wprowadzenia większego realizmu do lokalnych budżetów.

„Samorządy zbyt często koncentrują się na samych liczbach, a zbyt mało na priorytetyzacji celów społecznych. Ponieważ część planów rok po roku nie jest realizowana, środki pozostają niewykorzystane, co częściowo tłumaczy nadwyżki obserwowane w ostatnich latach” - powiedział. Jak dodał, odpowiedzialność za rozwiązanie tego problemu spadnie na nowo wybrane rady gmin.