103 gminy w Holandii, w których podczas II wojny światowej na dużą skalę przejmowano nieruchomości należące do Żydów, prowadzą obecnie dochodzenia w tej sprawie. Wynika to z ustaleń programu śledczego Pointer nadawanego przez KRO-NCRV.

Chodzi o gminy, w których przejęto co najmniej 10 nieruchomości lub gdzie samorządy kupowały takie majątki. Sprawy te są udokumentowane w tzw. Verkaufsbücher - księgach z czasów wojny, które rejestrowały grabież i handel żydowskimi domami oraz działkami.

Łącznie 176 z 218 gmin wymienionych w tych dokumentach analizuje dziś te transakcje. Obejmuje to zarówno wszystkie gminy z dużą skalą przejęć, jak i te, gdzie przypadków było mniej.

Dziennikarze Pointer śledzą działania samorządów od 2020 roku. Wcześniej własne dochodzenia prowadziły jedynie największe miasta, takie jak Amsterdam, Rotterdam, Haga i Utrecht. Pozostałe gminy rozpoczęły analizy dopiero po nagłośnieniu sprawy.

Badania obejmują m.in. sprawdzenie, czy po wojnie doszło do zwrotu majątków, czy gminy niesłusznie pobierały podatki od ocalałych lub ich rodzin oraz jak traktowano wnioski o odzyskanie własności.

Do tej pory zakończono 153 takie postępowania. Raporty często pomagają rodzinom i spadkobiercom zrozumieć, co stało się z ich majątkiem w czasie i po wojnie.

Część gmin zdecydowała się na przeprosiny wobec społeczności żydowskiej. W 14 przypadkach poszły krok dalej, przeznaczając łącznie ponad 2,7 mln euro na edukację, ochronę dziedzictwa oraz wsparcie dla poszkodowanych.

Nie wszędzie jednak przyjęto formę finansowego zadośćuczynienia. W gminie Hellendoorn zdecydowano się na upamiętnienie wydarzeń poprzez coroczne obchody 29 stycznia, organizowane od 2024 roku.