Holandia może wkrótce ponownie osiągnąć poziom blisko miliona osób pobierających świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, podczas gdy pracodawcy wciąż zmagają się z poważnymi brakami kadrowymi. Coraz więcej polityków, ekspertów rynku pracy oraz przedstawicieli biznesu ostrzega, że obecny system wsparcia osób niezdolnych do pracy wymaga gruntownej reformy.

Według danych urzędu pracy UWV pod koniec tego roku z rent w ramach systemu WIA będzie korzystać około 955 tysięcy osób. Dodatkowo około 100 tysięcy osób pobiera obecnie zasiłki chorobowe, a część z nich również trafi później do systemu rentowego. Koszt świadczeń WIA przekracza już 11 miliardów euro rocznie.

Rosnąca liczba beneficjentów wywołuje coraz większe obawy, zwłaszcza że jednocześnie holenderska gospodarka od lat cierpi na niedobór pracowników.

Negocjacje pomiędzy rządem, związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców dotyczące reformy systemu zakończyły się impasem. Rozmowy będą kontynuowane wyłącznie między partnerami społecznymi.

Jednym z najostrzejszych krytyków obecnego modelu jest były minister zdrowia i były sekretarz stanu Hans Hoogervorst.

"System jest pełen błędnych bodźców. Kiedy reformowano wcześniejsze rozwiązania, obiecywano bardzo rygorystyczne oceny zdolności do pracy. Nic z tego nie wyszło." – powiedział w rozmowie z „De Telegraaf”.

Hoogervorst przypomina, że jeszcze w latach 90 Holandia była określana mianem „chorego człowieka Europy”, gdy ponad milion osób pobierało świadczenia związane z niezdolnością do pracy.

Jego zdaniem jednym z problemów jest wyjątkowy w skali Europy obowiązek wypłacania wynagrodzenia przez pracodawcę przez dwa lata choroby pracownika.

"To zniechęca firmy do zatrudniania nowych ludzi." – uważa były minister.

Krytycznie o systemie wypowiada się także były przewodniczący związku zawodowego Doekle Terpstra.

"Mieliśmy skupiać się na tym, co ludzie jeszcze mogą robić zawodowo. Problem polega na tym, że praca, którą według ocen mogą wykonywać, często po prostu nie istnieje." – powiedział.

Według niego system stał się „biurokratycznym bagnem”, w którym ugrzęźli zarówno urzędnicy, jak i osoby potrzebujące wsparcia.

Szczególny niepokój budzi gwałtowny wzrost liczby osób trafiających na renty z powodów psychicznych.

Eksperci zwracają również uwagę na ogromne opóźnienia w przeprowadzaniu ocen medycznych przez UWV. W niektórych regionach oczekiwanie na decyzję trwa ponad rok. Oznacza to, że część osób pozostaje poza rynkiem pracy nawet przez trzy lata, zanim ich sytuacja zostanie ostatecznie oceniona.

Profesor rynku pracy z Tilburg University, Ton Wilthagen, uważa jednak, że problem nie leży wyłącznie w wysokości świadczeń.

Wskazuje na kraje skandynawskie oraz Niemcy, gdzie lekarze i specjaliści medycyny pracy współpracują znacznie ściślej przy wspieraniu powrotu pracowników do aktywności zawodowej.

Jego zdaniem szczególnej uwagi wymagają młode osoby, zwłaszcza dobrze wykształcone kobiety, które coraz częściej wypadają z rynku pracy z powodu stresu i trudności w godzeniu obowiązków zawodowych oraz prywatnych.

Debata o reformie systemu dopiero się rozpoczyna, ale coraz więcej ekspertów uważa, że kosmetyczne poprawki nie wystarczą.